کوهستان مَپِل(mapel)
این کوهستان در شمال شهرستان کوهدشت وجنوب بخش شاهیوند و در بین دو شهرستان دوره چگنی و کوهدشت قرار دارد.
وجه تسمیه ، کوه " مپل "
پِل در زبان لکی به معنای چرخش و چرخیدن است و مپل به معنای نچرخیدن است همجواران این کوه اعتقاد دارند که اگر زمانی فرا رسد که همه ی کوه های عالم تحت تاثیر عواملی طبیعی مانند زلزله از جای خود تکان بخورند تنها کوهی که از سرجاش تکان نخواهد خورد و ثابت خواهد ماند همین کوه مپل است. مپل به همین خاطر و افسانه ایست که نقل می کنند بومیان را باور بر آن است که در روزگار کهن وقتی فرهاد عاشق شیرین شده است شیرین شرط ازدواج با وی را کندن کوه مپل نهاد فرهاد شروع به کندن و بریدن کوه کرد و مقداری از سنگ های قله کوه را با کلنگ نهصد منی اش برید اما هر چه تلاش و تقلا کرد نتوانست کاری پیش ببرد وچون در این راستا توفیقی حاصل نکرد نام کوه را مپل نامیدند.بنا بر این افسانه فرهاد پس از اینکه حریف مپل نشد از شاهزاده ی ارمنی خواست کوه دیگری را تعیین کند و شیرین هم بیستون را انتخاب کرد و بقیه ماجرا که همگان از ان آگاه اند اکنون در قسمت بالای کوه مپل صخره های غول پیکر ی وجود دارد وقتی از دور بر آن ها می نگری انگار استادی ماهر آنها را تراشیده و به دو نیم کرده است البته وقتی نزدیک می شوید گویا همین تصور افسانه ی شیرین فرهاد را در اذهان پرورانده.در دامنه ی جنوبی مپل چشمه ای جوشان با آبی بسیار سرد و گوارا بنام کنی کویخا جاریست.قله اصلی این کوه بصورت دیواره های صخره ای و نیم دایره ای است که دره های و بریدگی های زیبا و منحصر بفرد را به وجود آورده است در دامنه ی جنوبی این کوه و در منطقه تویار آثار باستانی مانند دژ منیژه و قلعه منیژه وجود دارد.این بنا که الان فقط سنگ های آن باقی مانده هم اسم قلعه است بر فراز کوه سرسرخن(سرسورن) کوهدشت.
(توضیحی در مورد قلعه منیژه(قلا منیژه
این بنااز جاذبه های گردشگری شهر کوهدشت است وآثار سنگ و گچ ساختمانی و چهار دیواری سنگ چینی شده است که به نام قلعه منیژه معروف است.
این آثار سنگی مانند، شباهتی به قلعه ندارد و بر فراز قله‌ای از کوه سرسرخن کوهدشت، آثار یک دژ باقی مانده است.
طول باروی قلعه بیشتر از ۱۰۰ متر است که در قسمت شمال آن آثار چند اتاق دیده می‌شود؛ سطح عمومی قلعه نزدیک به ۲۵۰۰ مترمربع است و در قسمت جنوبی اتاق‌ها، ‌ آثار یک مخزن بزرگ آب دیده می‌شود که دیوار آن ساروج‌کشی شده است.
راه ورود به قلعه فقط از سمت دره است که به سوی آن امتداد دارد؛ اهمیت این قلعه در تسلط آن بر دره‌های اطراف و وسعت دید جالب توجه آن است که موجب حیرت بینندگان و جهانگردان می‌شود.
 در داخل قلعه، نقبی عجیب و جالب توجه وجود دارد که دهانه‌ آن تا ۱۰ متر به طرف شرق و جنوب دارای شیبی تند است و ۱۵ متر عمق دارد.
سقف این نقب با نوعی ساروج قالب‌بندی و تاق زده شده است؛ در انتهای راهرو، چاهی است با قطر دهانه یک م‌تر، که اطراف آن سنگ‌چین شده و عمق آن ۲۲ متر است، ولی آب ندارد.
سکه‌هایی که از این محل به دست آمده‌اند به دوره اشکانی مربوط می شوند.این قلعه به همراه قلعه جوق و قلعه منیژه مپل به هم مرتبط بوده اند به طوری که بزرگان می گویند اگر از بالای قلعه منیژه کوهدشت آتشی روشن می شده هم از قلعه جوق هم از قلعه منیژه مپل کاملا مشخص بوده و انگار دیده بانی و محلی برای اطلاع دادن به هم بوده است.
طول این کوهستان که از منطقه سماق شروع می شود و به اطراف روستای هودَر منتهی می شود، حدود ۵۰کیلومتر است.
معمولا هر کوهستانی علاوه بر نام کلی خود، هر منطقه اش نامی مختص به خود را دارد
بلند ترین نقطه‌ی آن هِنجِس نام دارد که مَپِلmapel، گومله gumela،دو ضلعه یا دوزله do zala,
سِماقsemagh،تیجه سره،سیاه گوش،تک دویه،
از دیگر کوه های این کوهستان اند.مَپِل در شمال کوهدشت و بخش شاهیوند و در غرب شهرستان چگنی با ارتفاع ۲۵۲۵ متر قرار دارد، کوهی سنگی بریده بریده و دارای جنگل بسیار می باشد. این کوه سرسبز ، دارای درختان سیب ، آلوسیاه ، انجیر ، گردو ، بید و سُماق است. آثار باستانی که مربوط به دوره اشکانی است به نام تخت منیژه ، چاه بیژن ، باغ افراسیاب و غار مرجهنم در دامنه کوه مپل و منطقه سماق واقع گردیده است. حیوانات وحشی این منطقه پلنگ ، خرس و گراز است. برای صعود به این قله باید از بخش مرکزی چگنی و پل کشکان عبور و در مسیر جاده شاهیوند از یکی از روستا‌ها مثل کلهو ، خانه سرخ ، خاطره و یا چم پلک ، صعود خود را آغاز کرد.مسیر روستای کلهو از سمت گومله و شهداران بسیاردیدنی و دارای منظره های بسیار زیبا و دل انگیز است.آب های روان و آبشار های فصلی در این مسیر وجود دارد .از سمت شهرستان کوهدشت از مسیر روستای کله گاو راه و داوود رشید و از سمت روستای ضرون نیز می توان به این قله صعود کرد.
از بالای قله مناظر تمامی کوه‌های اطراف جلوه‌ای بس دلپذیر دارد و چنین دورنمایی در کوه‌های دیگر کمتر دیده می‌شود. در سمت راست این قله و در امتداد آن کوه» ترش آب «واقع شده است که چون دارای سماق فراوان است و دارای آب و چشمه‌های زیادی است بدین نام خوانده می‌شود.
این کوه نیز بسیار سر سبز و دارای درختان سیب، آلوسیاه، انجیر، گردو، بید وسماق است.
دهستان سماق از چندین پارچه آبادی متشکل شده که در مشرق رود و پل کشکان واقع شده که از جادهٔ فرعی کوهدشت -خرم آباد جدا می‌شود. از روستای ملک آباد که بیرون بیایید، پس از طی مسافتی و پشت سر گذاشتن چندین تپه و جنگل به مسیر» مله کبود «می‌رسیم. مسیر بازگشت پس از طی تمامی قله و سرازیر شدن در یک دره پر درخت بنام» چشمه شنه «(چشمه شنی) معروف است و بعد از آن به» سراب سوز «رسیده که آب» کوه تراش «از آنجا سرازیر شده و به صورت رودی است. سپس باگذشتن از دره‌ها و جنگل‌های با صفا به روستای» ملک آباد «خواهیم رسید. بطور کلی برای یک چنین صعودی از روستا تاقله و بازگشت یک مسیر ۱۲ ساعته را بایدطی کرد. جنگل های دره سماق و طبیعت بکر کوه مَپِل چشم هر بیننده ای را خیره می کند و بدون شک یکی از زیباترین مناطق طبیعی لرستان برای طبیعت گردی و کوه نوردی می باشد.از سمت سماق ،قله دوزله،آسمون دول،شینه و مله کاو(کبود) در دامنه مپل قرار دارند.،مونگ دول و دره بیابونه یا (کفن اَ لا)نیز از مناطق دیگر کوهستان مپل هستند.تک دویه و سیاه گوش از پشت مپل به هنجس وصل می شوند.
گونه های جانوری مپل:

جانوران شاخص کوهستان مپل عبارت‌اند از سنجاب ایرانی، خرس قهوه‌ای، گربه وحشی، رودک، گرگ، روباه، شنگ، شغال، تیهو، کبک، عقاب طلایی، کرکس، شاهین، بالابان، دلیجه کوچک، سهره طلایی، سارصورتی، خرگوش،گراز،خوک، لاک‌پشت ، گرزه مار، افعی،جغد،کفتار،دارکوب،فاخته،

گونه های گیاهی مپل:

از جمله گیاهان مپل می‌توان به بلوط ایرانی، بنه، گیلاس وحشی، گلابی وحشی، زیتون، زالزالک، بادام‌کوهی، آلوچه، نسترن وحشی، ریواس، بومادران، چای کوهی،بن سرخ،اسفلنج یا شنگ،پیاز کوهی، موسیر،چویر، گوش بره طناز، سریش ایرانی، گنگرصحرایی، لاله واژگون،بابونه، خاکشیر، نیلوفر، مریم‌گلی، کلاه میرحسن، انواع گون‌ها، آویشن، مرزه، شیرین بیان، گل گاو زبان، تره کوهی، جوشن یا درمنه،پی نامه،پنیرک،کیکم،ارغوان،ارجن و...

"هنجس"

بلندترین قله کوهستان مپل،قله ۲۷۵۰ متری هنجس است که در قسمت جنوب و غرب آن سادات ضرون سکونت دارند.در قسمت شرق و شمال آن روستاهای ژیری ژبان،طالقان یک و طالقان دو قرار دارند که مردمی از ایل بزرگ شاهیوند در آن سکونت دارند که قبلا متعلق به شهرستان کوهدشت بوده ولی پس از جدایی از کوهدشت و تبدیل شدن به بخش ، متعلق به بخش شاهیوند از بخش های شهرستان دوره چگنی است.
وجه تسمیه هنجس بنابر گفته بومیان منطقه وجود جن در کنار زندگی انسان ها بوده و عده ای هم معتقدند به علت وجود همه نوع جانداری در این کوه آن را هنجس می نامند.عظمت قله هنجس وقتی که از وارد روستای تکیه ضرون می شوی چشم نواز است.در دامنه غربی قله هنجس روستای سفید قبله و به فاصله یک کیلومتر از سفید قبله روستای تکیه ضرون(زنور یکی از پیران اهل طریقت) قرار دارد.به فاصله ۶ کیلومتر از روستای تکیه ضرون در دامنه جنوبی هنجس روستای حسین آباد (سرکوه همیان) قرار دارد.به فاصله ۴ کیلومتر از روستای حسین آباد روستای متروکه دویله قرار دارد که بقایای ساختمان های آن قابل مشاهده است.همه اهالی روستاهای ذکر شده از سادات ضرون هستند که سالیان دراز در این منطقه زیسته اند و به کار کشاورزی و دامپروری مشغول هستند.
مسیر صعود به قله هنجس:
مسیر کوهدشت به تکیه ضرون سپس روستای سفید قبله که مسیری کاملا مشخص و مسیر ماشین رو هم هست.
مسیر کوهدشت تکیه ضرون روستای حسین آباد از آنجا حرکت به سمت چپ و رسیدن به مسیر روستای سفید قبله.از روستای حسین آباد از سمت راست روستا نیز می توان صعود کرد.
مسیر روستای ژیری ژبان از سمت پل کشکان و بخش شاهیوند.
بعد از روستای متروکه دویله دشت وسیع تویار قرار دارد که دشتی مسطح و قابل کشت است و سادات ضرون در این دشت به کار کشاورزی مشغول اند.
دشت تویار در حدود ۲۰ کیلومتر طول دارد که به علت وجود توت فراوان آن را توی آر(توت آر) می نامند.پس از تویار به چشمه ای دائمی با آب خنک و گوارا می رسیم که به کعنی کویخا(چشمه کدخدا) مشهور است.